Satın alınan malın sözleşmede, reklamda veya tanıtımında belirtilen özellikleri taşımaması; kullanım amacını karşılamaması, eksik, hasarlı ya da beklenen faydayı azaltacak nitelikte olması hâlinde ayıplı mal söz konusu olabilir.
Tüketicinin dört seçimlik hakkı vardır
Malın ayıplı çıkması hâlinde tüketici;
- Malı iade ederek bedelinin geri verilmesini,
- Malı elinde tutarak ayıp oranında bedel indirimi yapılmasını,
- Bütün masrafları karşı tarafa ait olmak üzere ücretsiz onarım yapılmasını,
- İmkân varsa malın ayıpsız bir yenisiyle değiştirilmesini
talep edebilir. Tüketici, kural olarak bu haklardan birini seçer ve satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Tüketiciye öncelikle onarım hakkını kullanma zorunluluğu getirilemez.
İlk altı ayda ispat yükü satıcıdadır
Teslim tarihinden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın, mal teslim edildiğinde mevcut olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispatlama yükü kural olarak satıcıya aittir. Ancak bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmayan durumlarda uygulanmaz.
Onarım ve değişim ücretsiz olmalıdır
Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim talebi satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya yöneltilebilir. Bu taleplerin yerine getirilmesi nedeniyle tüketiciden servis, işçilik, nakliye, parça veya benzeri bir ücret istenemez.
Ücretsiz onarım veya değişim talebinin kural olarak en geç 30 iş günü içinde yerine getirilmesi gerekir. Ürünün tabi olduğu özel mevzuatta daha kısa bir azami tamir süresi belirlenmişse bu süre uygulanır.
Ayıplı maldan doğan zararlar da istenebilir
Ayıplı mal nedeniyle tüketicinin başka bir malında veya malvarlığında zarar meydana gelmişse, şartları oluştuğunda seçimlik haklara ek olarak tazminat talep edilebilir. Örneğin ayıplı bir elektrikli cihazın başka eşyalara zarar vermesi hâlinde, meydana gelen zararın giderilmesi istenebilir.
Zamanaşımı süresi kural olarak iki yıldır
Ayıplı maldan doğan talepler, kanunda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmemişse teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. İkinci el satışlarda bu süre bir yıldan az olamaz. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise farklı süreler uygulanır.
Ayıp, ağır kusur veya hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
Başvuru yapılırken belgeler saklanmalıdır
Fatura, sipariş kaydı, garanti belgesi, servis fişi, fotoğraf, video ve satıcıyla yapılan yazışmalar saklanmalı; tüketicinin talebi mümkünse yazılı ve ispatlanabilir biçimde iletilmelidir.
Talebin karşılanmaması hâlinde, 2026 yılı için 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda ise kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere önce dava şartı arabuluculuğa, ardından tüketici mahkemesine başvurulabilir.
Her uyuşmazlık; ürünün niteliğine, ayıbın ortaya çıkış zamanına, garanti koşullarına ve talebin içeriğine göre farklılık gösterebilir. Hak kaybı yaşanmaması ve doğru talebin belirlenmesi için tüketici hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması önerilir.
Av. Dr. Ali YENİAY